Chẩn đoán hình ảnh — mỗi loại phim cho biết gì

Mỗi loại hình ảnh trả lời một câu hỏi riêng, chứ không phải loại nào cũng tốt hơn loại nào.

Chụp X quang thường

• Nhanh và sẵn có
• Liều bức xạ thấp
• Rất tốt cho xương
• Xem được phổi
• Hạn chế với phần mềm

Đây vẫn là lựa chọn đầu tiên cho nghi ngờ gãy xương.

Siêu âm

• Không dùng bức xạ
• Xem được tạng đặc và dịch
• Xem được trong thai kỳ
• Phụ thuộc người thực hiện
• Khó xuyên qua xương và khí

Kết quả siêu âm phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm người làm.

Chụp cắt lớp vi tính

• Cho hình ảnh chi tiết theo lát cắt
• Nhanh nên phù hợp cấp cứu
• Rất tốt cho xương và chảy máu
• Liều bức xạ cao hơn phim thường
• Cần cân nhắc chỉ định

Trong cấp cứu, tốc độ của phương pháp này là ưu thế quyết định.

Cộng hưởng từ

• Không dùng bức xạ ion hoá
• Rất tốt cho phần mềm và thần kinh
• Thời gian chụp lâu
• Ồn và không gian hẹp
• Chống chỉ định với một số thiết bị kim loại trong người

Phải khai báo mọi thiết bị kim loại trong cơ thể trước khi chụp.

Về sợ không gian hẹp

• Khá thường gặp
• Nói trước với kỹ thuật viên
• Có thể dùng tai nghe và nhắm mắt
• Một số nơi có máy dạng mở
• Có thể cần thuốc an thần nhẹ theo chỉ định

Nói trước giúp kỹ thuật viên chuẩn bị chứ không phải là phiền phức.

Về thuốc cản quang

• Giúp thấy rõ mạch máu và tổn thương
• Cần khai báo tiền sử dị ứng
• Cần biết chức năng thận
• Có thể thấy nóng người khi tiêm
• Báo ngay nếu thấy khó thở hoặc ngứa

Cảm giác nóng lan khắp người khi tiêm là phản ứng thường gặp và không đáng lo.

Về thời gian có kết quả

• Chụp xong chưa có kết quả ngay
• Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh cần thời gian đọc
• Ca cấp cứu được ưu tiên
• Hỏi khi nào có kết quả
• Hỏi nhận kết quả bằng cách nào

Biết trước khi nào có kết quả giúp đỡ sốt ruột trong lúc chờ.

Về liều bức xạ

• Khác nhau rất nhiều giữa các loại
• Tích luỹ theo số lần chụp
• Trẻ em nhạy cảm hơn
• Hỏi có cách nào không dùng bức xạ không
• Có chỉ định đúng thì lợi ích vượt rủi ro

Hỏi có phương án thay thế không là câu hỏi hợp lý chứ không phải nghi ngờ bác sĩ.

Về phụ nữ mang thai

• Luôn báo nếu đang hoặc nghi có thai
• Ưu tiên siêu âm và cộng hưởng từ
• Chụp có bức xạ chỉ khi thật cần
• Có biện pháp che chắn
• Không tự hoãn chụp khi cấp cứu

Trong tình huống cấp cứu, rủi ro của việc không chẩn đoán được thường lớn hơn.

Phát hiện tình cờ

• Bất thường tìm thấy ngoài mục đích ban đầu
• Phần lớn lành tính
• Dẫn tới chuỗi xét nghiệm tiếp theo
• Gây lo lắng kéo dài
• Càng chụp nhiều càng gặp nhiều

Một nốt nhỏ vô hại có thể dẫn tới nhiều năm theo dõi và lo lắng.

Vì sao không nên chụp tầm soát toàn thân

• Không được khuyến cáo cho người không triệu chứng
• Tạo nhiều phát hiện tình cờ
• Dẫn tới can thiệp không cần thiết
• Phơi nhiễm bức xạ vô ích
• Chưa chứng minh giảm tử vong

Nhìn kỹ vào một người khoẻ thì bao giờ cũng tìm thấy điều gì đó.

Chuẩn bị trước khi chụp

• Hỏi có cần nhịn ăn không
• Hỏi có cần uống nước không
• Mang phim cũ nếu có
• Khai báo thiết bị kim loại
• Mặc đồ không có khoá kim loại

Mang phim cũ giúp bác sĩ so sánh và đó là thông tin rất giá trị.

Về việc so sánh với phim cũ

• Một tổn thương không đổi qua nhiều năm thường lành tính
• Thay đổi mới đáng chú ý hơn
• Không có phim cũ thì khó kết luận
• Giữ lại phim và đĩa
• Là lý do nên lưu hồ sơ

Không có phim cũ để so sánh là lý do khiến nhiều trường hợp phải theo dõi thêm.

Đọc kết quả

• Kết quả là mô tả chứ không phải chẩn đoán
• Cần kết hợp với khám lâm sàng
• Từ ngữ chuyên môn dễ gây hoang mang
• Hỏi bác sĩ giải thích
• Đừng tự tra cứu rồi kết luận

Phim chỉ là một phần của chẩn đoán chứ không phải toàn bộ.

Cách nghĩ thực tế

• Mỗi loại hình ảnh trả lời một câu hỏi khác nhau
• Khai báo thai kỳ và thiết bị kim loại trước khi chụp
• Mang phim cũ để so sánh
• Chụp tầm soát toàn thân không được khuyến cáo
• Kết quả phim cần được đọc cùng với khám lâm sàng

Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn y tế.

Câu hỏi thường gặp