Đọc con số — nguy cơ tương đối và nguy cơ tuyệt đối

Cùng một dữ liệu trình bày hai cách cho cảm giác hoàn toàn khác nhau.

Hai cách nói cùng một điều

• Giảm một nửa nguy cơ
• Giảm từ hai phần nghìn xuống một phần nghìn
• Là cùng một dữ liệu
• Cảm giác hoàn toàn khác
• Cách trình bày định hình cách hiểu

Cả hai câu đều đúng nhưng chỉ một câu cho biết quy mô thực tế.

Nguy cơ tương đối

• So sánh tỷ lệ giữa hai nhóm
• Trình bày dưới dạng phần trăm thay đổi
• Không cho biết quy mô ban đầu
• Nghe ấn tượng hơn
• Hay xuất hiện trên tiêu đề

Con số này không nói gì về việc có bao nhiêu người thực sự bị ảnh hưởng.

Nguy cơ tuyệt đối

• Cho biết mức chênh lệch thực tế
• Bao nhiêu người trong một trăm
• Cho biết quy mô thật
• Ít gây ấn tượng hơn
• Hữu ích hơn khi ra quyết định

Đây là con số cần biết để đánh giá một can thiệp có đáng làm không.

Vì sao sự khác biệt quan trọng

• Bệnh hiếm thì nguy cơ tương đối phóng đại
• Bệnh phổ biến thì hai con số gần nhau hơn
• Quyết định điều trị dựa trên số tuyệt đối
• Cân nhắc lợi ích với tác dụng phụ
• Không có số tuyệt đối thì không cân nhắc được

Với bệnh hiếm, một con số tương đối lớn có thể chỉ tương ứng vài người.

Số cần điều trị

• Số người cần điều trị để một người hưởng lợi
• Cách trình bày dễ hiểu nhất
• Số nhỏ nghĩa là hiệu quả rõ
• Số lớn nghĩa là lợi ích ít
• Nên hỏi con số này

Con số này biến thống kê trừu tượng thành điều hình dung được.

Số cần gây hại

• Số người điều trị để một người gặp tác dụng phụ
• Đặt cạnh số cần điều trị
• Cho bức tranh cân bằng
• Ít được nhắc tới hơn
• Cần cho quyết định đầy đủ

Đặt hai con số này cạnh nhau là cách cân nhắc trung thực nhất.

Về nguy cơ nền

• Là nguy cơ của một người khi chưa can thiệp
• Khác nhau rất nhiều giữa các nhóm người
• Cùng thuốc cho lợi ích khác nhau
• Người nguy cơ cao hưởng lợi nhiều hơn
• Là cơ sở của việc cá thể hoá điều trị

Cùng một loại thuốc mang lại lợi ích rất khác nhau cho hai người khác nhau.

Về cách trình bày trong quảng cáo

• Lợi ích trình bày bằng số tương đối
• Tác dụng phụ trình bày bằng số tuyệt đối
• Làm lợi ích nghe lớn và hại nghe nhỏ
• Là kỹ thuật đã được nghiên cứu
• Nhận ra là bớt bị ảnh hưởng

Cách trình bày không đồng nhất giữa lợi và hại là một dấu hiệu đáng chú ý.

Về tỷ số chênh

• Hay dùng trong nghiên cứu bệnh chứng
• Không giống hệt nguy cơ tương đối
• Phóng đại khi bệnh phổ biến
• Hay bị đọc nhầm thành nguy cơ
• Chú ý bài báo dùng chỉ số nào

Hai chỉ số này gần nhau khi bệnh hiếm nhưng tách xa khi bệnh phổ biến.

Về con số trung bình

• Che giấu sự khác biệt giữa các cá nhân
• Một số người cải thiện nhiều
• Một số không cải thiện gì
• Trung bình không mô tả ai cả
• Hỏi thêm về phân bố

Mức cải thiện trung bình có thể không mô tả đúng bất kỳ người nào trong nghiên cứu.

Về tỷ lệ sống sót

• Thường tính theo mốc thời gian
• Sống thêm năm năm là mốc hay dùng
• Phát hiện sớm hơn làm số này tăng
• Không nhất thiết sống lâu hơn thật
• Cần đọc kỹ cách tính

Phát hiện bệnh sớm hơn làm tỷ lệ sống năm năm tăng dù không thay đổi gì khác.

Về khoảng tin cậy

• Cho biết mức không chắc chắn của ước lượng
• Khoảng hẹp là ước lượng chính xác hơn
• Khoảng rộng nghĩa là còn mơ hồ
• Khoảng chứa số không thì kết quả không rõ
• Luôn nhìn cả khoảng chứ không chỉ số giữa

Con số ở giữa mà không kèm khoảng tin cậy là thông tin chưa đủ.

Câu hỏi nên đặt

• Phần trăm của cái gì
• Con số ban đầu là bao nhiêu
• Bao nhiêu người trong một trăm
• Số cần điều trị là bao nhiêu
• Tác dụng phụ trình bày thế nào

Hỏi con số ban đầu là câu hỏi hiệu quả nhất trong nhóm này.

Cách nghĩ thực tế

• Phần trăm giảm mà không có số gốc thì chưa nói lên gì
• Nguy cơ tuyệt đối mới là cơ sở để quyết định
• Hỏi số cần điều trị khi cân nhắc một can thiệp
• Chú ý khi lợi và hại trình bày theo hai cách khác nhau
• Nhìn cả khoảng tin cậy chứ không chỉ con số giữa

Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn y tế.

Câu hỏi thường gặp