Dùng thuốc ngoài chỉ định — khi nào hợp lý và khi nào đáng lo

Đây là thực hành phổ biến mà phần lớn người bệnh không biết là đang diễn ra.

Khái niệm

• Kê cho bệnh ngoài chỉ định đã cấp phép
• Hoặc cho nhóm tuổi khác
• Hoặc liều khác
• Hoặc đường dùng khác
• Là việc hợp pháp

Giấy phép giới hạn những gì nhà sản xuất được quảng cáo chứ không giới hạn bác sĩ.

Vì sao lại phổ biến

• Trẻ em ít được đưa vào thử nghiệm
• Phụ nữ mang thai cũng vậy
• Bệnh hiếm không đủ người tham gia
• Xin bổ sung chỉ định rất tốn kém
• Bằng chứng có nhưng chưa thành giấy phép

Trong nhi khoa, việc này phổ biến tới mức là thực hành thường ngày.

Vì sao xin bổ sung chỉ định tốn kém

• Phải làm thử nghiệm riêng
• Tốn nhiều năm và nhiều tiền
• Thuốc cũ hết bảo hộ thì không ai đầu tư
• Không có động lực thương mại
• Là khoảng trống của hệ thống

Thuốc rẻ đã hết bảo hộ gần như không bao giờ được bổ sung chỉ định mới.

Khi nào việc này có cơ sở

• Có bằng chứng từ nghiên cứu đã công bố
• Được nhắc trong hướng dẫn chuyên môn
• Là thực hành được đồng thuận rộng
• Đã có kinh nghiệm sử dụng lâu dài
• Bác sĩ giải thích được lý do

Được nhắc trong hướng dẫn điều trị là dấu hiệu mạnh nhất.

Khi nào đáng lo

• Không có bằng chứng nào hỗ trợ
• Người bệnh không được thông báo
• Có lựa chọn đã cấp phép mà không cân nhắc
• Nhằm mục đích thương mại
• Bác sĩ không giải thích được lý do

Không được thông báo là vấn đề lớn nhất trong nhóm này.

Quyền được biết

• Biết thuốc đang dùng ngoài chỉ định
• Biết cơ sở của quyết định
• Biết các lựa chọn khác
• Biết rủi ro cần theo dõi
• Có quyền hỏi và quyền từ chối

Hỏi không phải là nghi ngờ bác sĩ mà là tham gia vào quyết định của chính mình.

Câu hỏi nên đặt

• Thuốc này có chỉ định cho tình trạng của tôi không
• Nếu không thì dựa trên cơ sở gì
• Có lựa chọn đã được cấp phép không
• Cần theo dõi gì
• Bao lâu thì đánh giá lại

Năm câu này đủ để hiểu tình huống mà không cần chuyên môn sâu.

Về trẻ em

• Rất nhiều thuốc dùng ngoài chỉ định
• Do thiếu thử nghiệm ở trẻ
• Liều thường tính theo cân nặng
• Cần người có chuyên môn tính
• Không tự chia thuốc người lớn

Tự bẻ đôi viên thuốc người lớn cho trẻ là việc rất nên tránh.

Về bệnh hiếm

• Ít người nên khó làm thử nghiệm
• Bằng chứng thường từ ca bệnh và nghiên cứu nhỏ
• Dùng ngoài chỉ định là chuyện thường
• Cần theo dõi chặt
• Nên có chuyên gia về bệnh đó

Với bệnh hiếm, đôi khi không có lựa chọn nào đã được cấp phép.

Về hướng dẫn điều trị

• Tổng hợp bằng chứng cho từng tình huống
• Có nhắc cả các sử dụng ngoài chỉ định
• Được cập nhật định kỳ
• Là căn cứ đáng tin cho bác sĩ
• Người bệnh có thể hỏi về nó

Hỏi hướng dẫn điều trị nói gì là một câu hỏi hoàn toàn hợp lý.

Về việc tái định vị thuốc cũ

• Tìm công dụng mới cho thuốc đã có
• Đã biết hồ sơ an toàn
• Rẻ và nhanh hơn phát triển mới
• Vẫn cần thử nghiệm để xác nhận
• Là hướng nghiên cứu có giá trị

Điểm mạnh của hướng này là hồ sơ an toàn đã được biết rõ từ trước.

Cảnh giác với tin đồn về công dụng mới

• Tin lan nhanh trên mạng
• Thường dựa trên nghiên cứu rất sớm
• Dẫn tới tự dùng thuốc
• Gây thiếu thuốc cho người thật sự cần
• Đã xảy ra nhiều lần

Người tự mua thuốc theo tin đồn gây thiếu hụt cho người có chỉ định thật.

Về bảo hiểm chi trả

• Dùng ngoài chỉ định có thể không được chi trả
• Tuỳ quy định từng nơi
• Hỏi trước về chi phí
• Có thể cần giải trình
• Là yếu tố thực tế cần biết

Biết trước về chi phí giúp tránh bất ngờ khi điều trị kéo dài.

Về việc ghi chép

• Bác sĩ nên ghi rõ lý do trong hồ sơ
• Ghi việc đã trao đổi với người bệnh
• Ghi kế hoạch theo dõi
• Bảo vệ cả hai phía
• Là thực hành tốt

Hồ sơ ghi rõ lý do là bằng chứng của một quyết định có cân nhắc.

Cách nghĩ thực tế

• Dùng ngoài chỉ định là hợp pháp và khá phổ biến
• Phổ biến nhất ở trẻ em và bệnh hiếm
• Điều quan trọng là có bằng chứng và người bệnh được biết
• Hỏi cơ sở của quyết định và cách theo dõi
• Không tự dùng thuốc theo tin đồn về công dụng mới

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy trao đổi với bác sĩ về đơn thuốc của mình.

Câu hỏi thường gặp