Đây là vấn đề mà hành vi của từng người cộng lại thành hậu quả cho tất cả.
Cơ chế kháng thuốc
- Vi khuẩn sinh sản rất nhanh
- Đột biến ngẫu nhiên xuất hiện
- Một số đột biến giúp chống chịu thuốc
- Dưới áp lực thuốc chúng sống sót
- Dần chiếm ưu thế trong quần thể
Đây là chọn lọc tự nhiên diễn ra trong vài ngày thay vì vài triệu năm.
Vi khuẩn còn trao đổi gen với nhau
- Truyền gen kháng thuốc cho nhau
- Kể cả giữa các loài khác nhau
- Lan nhanh hơn nhiều so với đột biến
- Một gen có thể kháng nhiều thuốc
- Làm vấn đề phức tạp hơn
Khả năng chuyền gen giữa các loài làm vấn đề lan rộng rất nhanh.
Kháng sinh không có tác dụng với virus
- Cảm lạnh do virus
- Cúm do virus
- Phần lớn viêm họng do virus
- Kháng sinh không giúp gì
- Chỉ còn lại tác dụng phụ
Uống kháng sinh cho cảm lạnh là nhận hết rủi ro mà không nhận được lợi ích nào.
Vì sao người bệnh vẫn muốn kháng sinh
- Nghĩ thuốc mạnh thì khỏi nhanh
- Từng uống và thấy đỡ
- Thực ra bệnh tự khỏi
- Muốn về đi làm sớm
- Áp lực lên người kê đơn
Cảm lạnh tự khỏi sau vài ngày dù có uống gì hay không.
Về áp lực kê đơn
- Người bệnh mong có thuốc
- Thời gian khám ngắn
- Giải thích mất nhiều thời gian hơn kê đơn
- Là vấn đề hệ thống
- Người bệnh không đòi hỏi cũng giúp được
Không đòi kháng sinh cũng là một cách hỗ trợ người kê đơn.
Thói quen làm vấn đề nặng thêm
- Mua kháng sinh không đơn
- Dùng lại đơn cũ
- Chia thuốc cho người nhà
- Ngừng khi vừa thấy đỡ
- Giữ thuốc thừa để dành
Thuốc thừa để dành trong tủ là mầm mống của lần dùng sai tiếp theo.
Về việc uống theo chỉ định
- Thời gian được tính theo bệnh cụ thể
- Không tự rút ngắn
- Không tự kéo dài
- Uống đúng giờ để giữ nồng độ
- Hỏi lại nếu quên liều
Uống thất thường tạo ra đúng điều kiện cho vi khuẩn thích nghi.
Về kháng sinh trong chăn nuôi
- Từng được dùng để kích thích tăng trưởng
- Lượng sử dụng rất lớn
- Gen kháng thuốc lan sang người
- Nhiều nơi đã siết chặt quy định
- Là phần quan trọng của vấn đề
Đây là mặt của vấn đề mà người tiêu dùng ít nghĩ tới.
Hậu quả khi thuốc mất hiệu lực
- Nhiễm khuẩn thông thường thành nguy hiểm
- Phẫu thuật rủi ro hơn
- Hoá trị rủi ro hơn
- Nằm viện dài hơn
- Chi phí tăng cao
Rất nhiều thủ thuật y khoa hiện đại dựa trên giả định rằng kháng sinh còn hiệu lực.
Vì sao ít thuốc mới ra đời
- Phát triển tốn kém và khó
- Thuốc mới được giữ để dùng dè
- Doanh thu thấp
- Ít động lực đầu tư
- Là vấn đề kinh tế chứ không chỉ khoa học
Một loại thuốc càng được dùng dè thì càng ít hấp dẫn về mặt thương mại.
Về xét nghiệm trước khi kê
- Cấy khuẩn xác định vi khuẩn gì
- Kháng sinh đồ cho biết thuốc nào còn tác dụng
- Mất vài ngày mới có kết quả
- Đôi khi phải kê trước rồi chỉnh sau
- Là cách dùng thuốc hợp lý
Đổi thuốc sau khi có kết quả cấy không phải là sai sót mà là làm đúng quy trình.
Về kháng sinh phổ rộng
- Tác động lên nhiều loại vi khuẩn
- Dùng khi chưa biết vi khuẩn gì
- Cũng diệt vi khuẩn có lợi
- Tạo áp lực chọn lọc rộng hơn
- Thu hẹp về thuốc hẹp khi có kết quả
Chuyển sang thuốc hẹp hơn khi đã biết vi khuẩn là cách dùng hợp lý.
Phòng bệnh làm giảm nhu cầu
- Rửa tay đúng cách
- Tiêm chủng đầy đủ
- An toàn thực phẩm
- Che miệng khi ho
- Ít nhiễm khuẩn thì ít cần thuốc
Rửa tay là biện pháp chống kháng thuốc rẻ nhất mà ai cũng làm được.
Cách xử lý thuốc thừa
- Không giữ lại để dành
- Không vứt xuống bồn cầu
- Mang trả nhà thuốc nếu có chương trình thu hồi
- Hỏi dược sĩ cách bỏ đúng
- Thuốc ra môi trường cũng gây kháng thuốc
Kháng sinh thải ra môi trường cũng tạo áp lực chọn lọc lên vi khuẩn ngoài đó.
Cách nghĩ thực tế
- Kháng thuốc là chọn lọc tự nhiên diễn ra rất nhanh
- Kháng sinh không có tác dụng với cảm cúm do virus
- Không tự mua không đơn và không dùng lại đơn cũ
- Uống đúng chỉ định chứ không tự rút ngắn hay kéo dài
- Rửa tay và tiêm chủng làm giảm nhu cầu dùng thuốc
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi liều dùng hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao vi khuẩn kháng thuốc?
Vì dưới áp lực của kháng sinh, những vi khuẩn tình cờ có khả năng chống chịu sẽ sống sót và nhân lên, dần chiếm ưu thế. Đây là chọn lọc tự nhiên diễn ra rất nhanh.
Kháng sinh có chữa được cảm cúm không?
Không. Cảm lạnh và cúm do virus gây ra, kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn nên không có tác dụng và chỉ mang lại tác dụng phụ cùng nguy cơ kháng thuốc.
Vì sao phải uống đủ liệu trình?
Vì bác sĩ kê một khoảng thời gian dựa trên bệnh cụ thể. Tự ngừng khi thấy đỡ có thể làm bệnh tái phát, còn tự kéo dài cũng không tốt — hãy làm theo đúng chỉ định.
Mỗi người làm được gì?
Không tự mua kháng sinh không đơn, không dùng lại đơn cũ, không chia thuốc cho người khác, uống đúng chỉ định và phòng bệnh bằng vệ sinh và tiêm chủng.