Cúm mùa — vì sao nó vẫn đáng coi trọng

Cúm bị gọi là bệnh vặt nhưng gánh nặng thật của nó lớn hơn nhiều so với hình ảnh đó.

Phân biệt với cảm lạnh

• Cúm khởi phát đột ngột
• Sốt cao hơn
• Đau mỏi người rõ rệt
• Mệt nhiều và kéo dài
• Cảm lạnh chủ yếu ở mũi họng

Cảm giác như bị xe tông là cách nhiều người mô tả cúm chứ không phải cảm lạnh.

Diễn biến thông thường

• Sốt kéo dài vài ngày
• Ho có thể kéo dài hơn
• Mệt mỏi kéo dài một hai tuần
• Phần lớn tự khỏi
• Cần nghỉ ngơi và bù nước

Mệt mỏi kéo dài sau khi hết sốt là điều bình thường với cúm.

Các biến chứng

• Viêm phổi do vi rút hoặc bội nhiễm
• Làm nặng bệnh phổi mạn
• Làm nặng bệnh tim mạch
• Viêm cơ tim hiếm gặp
• Mất bù ở người có bệnh nền

Với người có bệnh nền, cúm thường nguy hiểm gián tiếp qua việc làm nặng bệnh sẵn có.

Nhóm nguy cơ cao

• Trẻ nhỏ
• Người cao tuổi
• Phụ nữ mang thai
• Người bệnh phổi và tim mạn
• Người suy giảm miễn dịch

Các nhóm này được ưu tiên tiêm chủng ở hầu hết các chương trình.

Dấu hiệu cần đi khám

• Khó thở hoặc thở nhanh
• Đau tức ngực
• Li bì hoặc lú lẫn
• Sốt cao kéo dài không giảm
• Đỡ rồi sốt lại

Đỡ rồi sốt lại là dấu hiệu gợi ý bội nhiễm cần được khám.

Dấu hiệu ở trẻ nhỏ

• Thở nhanh hoặc rút lõm lồng ngực
• Bú kém hoặc bỏ bú
• Li bì khó đánh thức
• Tím tái
• Co giật

Trẻ nhỏ diễn biến nhanh nên cần được đưa đi khám sớm hơn.

Vì sao vắc xin cúm tiêm lại hằng năm

• Vi rút thay đổi liên tục
• Thành phần vắc xin được cập nhật mỗi năm
• Miễn dịch giảm dần theo thời gian
• Dự đoán chủng lưu hành trước mùa dịch
• Mức khớp khác nhau từng năm

Đây là lý do vắc xin cúm khác với các vắc xin tiêm một lần rồi thôi.

Về hiệu quả của vắc xin cúm

• Không phải một trăm phần trăm
• Thay đổi theo năm
• Vẫn giảm nguy cơ mắc nặng
• Giảm nhập viện ở nhóm nguy cơ
• Tiêm mà vẫn mắc thường nhẹ hơn

Mục tiêu chính là giảm ca nặng chứ không phải chặn hết mọi ca mắc.

Hiểu nhầm về vắc xin cúm

• Không gây bệnh cúm
• Cảm giác mệt sau tiêm là phản ứng thường gặp
• Mắc cúm ngay sau tiêm là do đã nhiễm trước đó
• Cần vài tuần để tạo miễn dịch
• Nên tiêm trước mùa dịch

Miễn dịch cần thời gian nên tiêm muộn quá thì mùa dịch đã bắt đầu.

Về xét nghiệm cúm

• Không phải ai cũng cần làm
• Hữu ích khi cần quyết định dùng thuốc
• Hữu ích với người nhóm nguy cơ
• Kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn
• Bác sĩ quyết định có cần hay không

Với người khoẻ mạnh mắc nhẹ, kết quả xét nghiệm thường không đổi cách xử trí.

Về thuốc kháng vi rút

• Có thuốc dành cho cúm
• Hiệu quả nhất khi dùng sớm
• Chỉ định cho nhóm nguy cơ hoặc ca nặng
• Không phải ai cũng cần
• Phải có chỉ định của bác sĩ

Thuốc này chỉ có tác dụng đáng kể khi dùng trong những ngày đầu.

Về kháng sinh

• Không có tác dụng với vi rút cúm
• Chỉ dùng khi có bội nhiễm vi khuẩn
• Bác sĩ quyết định
• Tự dùng gây kháng thuốc
• Là hiểu nhầm rất phổ biến

Uống kháng sinh cho cúm là nhận rủi ro mà không có lợi ích.

Chăm sóc tại nhà

• Nghỉ ngơi
• Uống đủ nước
• Hạ sốt theo hướng dẫn
• Ăn nhẹ dễ tiêu
• Theo dõi dấu hiệu nặng

Nghỉ ngơi thật sự giúp hồi phục nhanh hơn là cố gắng đi làm.

Tránh lây cho người khác

• Ở nhà khi đang sốt
• Đeo khẩu trang khi cần tiếp xúc
• Che miệng khi ho
• Rửa tay thường xuyên
• Tránh tiếp xúc người cao tuổi và trẻ nhỏ

Người khoẻ mạnh mắc cúm nhẹ vẫn có thể lây cho người dễ tổn thương.

Về gánh nặng thật của cúm

• Gây nhập viện đều đặn mỗi năm
• Gây tử vong ở nhóm nguy cơ
• Ảnh hưởng năng suất lao động
• Bị coi nhẹ vì quá quen thuộc
• Quen thuộc không đồng nghĩa vô hại

Sự quen thuộc là lý do chính khiến người ta đánh giá thấp căn bệnh này.

Cách nghĩ thực tế

• Cúm khởi phát đột ngột và nặng hơn cảm lạnh
• Nguy hiểm chủ yếu qua biến chứng và làm nặng bệnh nền
• Vắc xin tiêm lại hằng năm vì vi rút thay đổi
• Kháng sinh không có tác dụng với cúm
• Ở nhà khi đang sốt là cách bảo vệ người khác

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy đi khám khi có dấu hiệu nặng.

Câu hỏi thường gặp