Ngộ độc thực phẩm — nhận biết, xử trí và phòng tránh

Phần lớn ca tự khỏi, nhưng nhóm dấu hiệu không được chờ thì nên thuộc.

Nguyên nhân thường gặp

• Vi khuẩn trong thức ăn
• Độc tố do vi khuẩn sinh ra
• Vi rút đường tiêu hoá
• Ký sinh trùng
• Độc tố tự nhiên trong một số thực phẩm

Độc tố đã sinh ra thì nấu lại cũng không phá huỷ được.

Thời gian khởi phát

• Vài giờ nếu do độc tố có sẵn
• Một tới ba ngày nếu do vi khuẩn nhân lên
• Có loại lâu hơn nhiều
• Không phải luôn do bữa ăn gần nhất
• Nhớ lại các bữa vài ngày trước

Đổ lỗi cho bữa ăn gần nhất thường không chính xác.

Triệu chứng thường gặp

• Buồn nôn và nôn
• Đau bụng
• Tiêu chảy
• Sốt nhẹ
• Mệt mỏi

Phần lớn trường hợp cải thiện trong vài ngày.

Bù nước là việc quan trọng nhất

• Mất nước là nguy cơ chính
• Uống từng ngụm nhỏ liên tục
• Dung dịch bù nước pha đúng tỷ lệ
• Nước lọc và nước cháo loãng
• Tránh nước ngọt có ga

Pha dung dịch bù nước sai tỷ lệ có thể làm tình trạng xấu đi.

Dấu hiệu mất nước

• Khát nhiều và khô miệng
• Tiểu ít và nước tiểu sẫm
• Chóng mặt khi đứng lên
• Mắt trũng
• Ở trẻ là khóc không có nước mắt

Lượng nước tiểu là chỉ dấu dễ theo dõi nhất tại nhà.

Dấu hiệu cần đi viện

• Nôn nhiều không uống được gì
• Đi ngoài ra máu
• Sốt cao kéo dài
• Đau bụng dữ dội
• Li bì hoặc lú lẫn

Không uống được nước là lý do đủ để tới cơ sở y tế.

Về thuốc cầm tiêu chảy

• Không tự dùng khi có sốt cao
• Không dùng khi đi ngoài ra máu
• Giữ lại tác nhân có thể làm nặng thêm
• Không dùng cho trẻ nhỏ khi chưa có chỉ định
• Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ

Tiêu chảy là cách cơ thể tống tác nhân ra ngoài.

Về ăn uống trong lúc bệnh

• Không cần nhịn ăn hoàn toàn
• Ăn nhẹ dễ tiêu khi thấy được
• Cháo và cơm nhão
• Chia nhiều bữa nhỏ
• Trẻ bú mẹ vẫn tiếp tục bú

Nhịn ăn kéo dài làm niêm mạc ruột hồi phục chậm hơn.

Nhóm cần cẩn thận hơn

• Trẻ nhỏ
• Người cao tuổi
• Phụ nữ mang thai
• Người suy giảm miễn dịch
• Người có bệnh mạn tính

Các nhóm này mất nước nhanh hơn và chịu đựng kém hơn.

Nguyên tắc nhiệt độ

• Vi khuẩn nhân lên nhanh ở nhiệt độ phòng
• Không để thức ăn nấu chín quá hai giờ ngoài
• Trời nóng thì rút ngắn còn một giờ
• Cất tủ lạnh sớm
• Hâm nóng kỹ trước khi ăn lại

Khoảng nhiệt độ ấm là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi.

Về rã đông

• Rã đông trong ngăn mát
• Không rã đông ở nhiệt độ phòng
• Không cấp đông lại thịt đã rã
• Nấu ngay sau khi rã đông
• Chia nhỏ trước khi cấp đông cho tiện

Rã đông trên bàn bếp làm lớp ngoài ấm lên rất lâu trước khi lớp trong tan.

Về hâm lại thức ăn

• Hâm nóng đều toàn bộ
• Không hâm đi hâm lại nhiều lần
• Chia phần trước khi cất
• Cơm để lâu ngoài là nguy cơ hay bị quên
• Bỏ khi có mùi hoặc màu lạ

Cơm nguội để ngoài qua đêm là nguồn ngộ độc hay bị xem nhẹ.

Về nhiễm chéo

• Thớt riêng cho đồ sống và đồ chín
• Dao riêng nếu có thể
• Rửa tay sau khi chạm thịt sống
• Không để đồ sống trên đồ chín trong tủ lạnh
• Rửa sạch bề mặt sau khi sơ chế

Nhiễm chéo trong bếp là nguyên nhân rất phổ biến mà ít ai nghĩ tới.

Về thực phẩm nguy cơ cao

• Thịt và hải sản chưa chín kỹ
• Trứng sống
• Sữa chưa tiệt trùng
• Rau sống chưa rửa kỹ
• Đồ ăn đường phố để lâu

Người thuộc nhóm nguy cơ nên tránh hẳn nhóm thực phẩm này.

Khi nghi ngờ ngộ độc tập thể

• Giữ lại mẫu thức ăn còn thừa
• Ghi lại đã ăn gì và lúc nào
• Báo cho cơ sở y tế
• Thông báo cho người cùng ăn
• Giúp điều tra nguyên nhân

Giữ lại mẫu thức ăn giúp xác định nguyên nhân cho cả nhóm người.

Cách nghĩ thực tế

• Bù nước là việc quan trọng nhất
• Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy khi có sốt hoặc đi ngoài ra máu
• Không uống được nước là lý do đi viện
• Không để thức ăn chín quá hai giờ ở nhiệt độ phòng
• Thớt riêng cho đồ sống và đồ chín

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy tới cơ sở y tế khi có dấu hiệu nặng.

Câu hỏi thường gặp