Sốt xuất huyết và các bệnh do muỗi — điều cần biết ở vùng nhiệt đới

Đây là nhóm bệnh mà biện pháp hiệu quả nhất lại là biện pháp nhàm chán nhất.

Đặc điểm con muỗi truyền bệnh

• Đốt chủ yếu ban ngày
• Hoạt động mạnh sáng sớm và chiều tối
• Sống gần nhà người
• Đẻ trong nước sạch đọng
• Không cần ao tù mới có

Quan niệm chỉ có muỗi ban đêm mới nguy hiểm là hiểu lầm phổ biến.

Nơi muỗi đẻ trong nhà

• Đĩa lót chậu cây
• Bình hoa
• Lu vại chứa nước
• Máng nước và ống thoát
• Vỏ xe và vật phế thải đọng nước

Một nắp chai đọng nước cũng đủ cho muỗi đẻ.

Diệt lăng quăng

• Là biện pháp hiệu quả nhất
• Đổ nước đọng hằng tuần
• Đậy kín vật chứa nước
• Thả cá vào bể lớn
• Lật úp vật không dùng

Một tuần là chu kỳ phù hợp vì lăng quăng cần khoảng đó để thành muỗi.

Vì sao phun thuốc không đủ

• Chỉ diệt muỗi trưởng thành lúc đó
• Lăng quăng vẫn nở sau đó
• Hiệu quả chỉ vài ngày
• Là biện pháp dập dịch chứ không phải phòng
• Không thay được việc diệt lăng quăng

Phun thuốc xong mà vẫn còn nước đọng thì vài ngày sau đâu lại vào đấy.

Phòng bị đốt

• Mặc quần áo dài
• Dùng kem chống muỗi theo hướng dẫn
• Ngủ màn kể cả ban ngày
• Lắp lưới chống muỗi cửa sổ
• Dùng quạt vì muỗi bay kém trong gió

Người ốm nằm nghỉ ban ngày cũng nên nằm màn để không lây tiếp cho người khác.

Diễn biến của sốt xuất huyết

• Giai đoạn sốt vài ngày đầu
• Giai đoạn nguy hiểm khi hạ sốt
• Giai đoạn hồi phục sau đó
• Nguy hiểm nhất không phải lúc sốt cao
• Đây là điều nhiều người không biết

Hạ sốt không phải là dấu hiệu đã khỏi mà có thể là bắt đầu giai đoạn nguy hiểm.

Dấu hiệu cần đi viện ngay

• Đau bụng dữ dội
• Nôn nhiều không uống được
• Chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam
• Li bì hoặc bứt rứt khác thường
• Chân tay lạnh và tiểu ít

Bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này đều cần tới cơ sở y tế ngay.

Về thuốc hạ sốt

• Không tự dùng nhóm chống viêm không steroid
• Nhóm đó làm tăng nguy cơ chảy máu
• Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại phù hợp
• Không tự tăng liều
• Lau mát hỗ trợ khi sốt cao

Chọn sai nhóm thuốc hạ sốt trong bệnh này có thể gây hậu quả nặng.

Về bù nước

• Uống nước đều đặn
• Dung dịch bù nước theo hướng dẫn
• Nước dừa và nước cháo loãng
• Theo dõi lượng nước tiểu
• Không uống được thì phải đi viện

Lượng nước tiểu là chỉ dấu dễ theo dõi nhất tại nhà.

Về xét nghiệm tiểu cầu

• Cần theo dõi theo chỉ định
• Không tự ý truyền tiểu cầu
• Con số không phải yếu tố duy nhất
• Bác sĩ nhìn cả tình trạng lâm sàng
• Không hoảng loạn vì một con số

Tình trạng người bệnh quan trọng hơn con số trên phiếu xét nghiệm.

Sai lầm thường gặp

• Nghĩ hạ sốt là đã khỏi
• Tự dùng thuốc chống viêm
• Cạo gió và cắt lể
• Tự truyền dịch tại nhà
• Kiêng ăn kiêng uống

Tự truyền dịch tại nhà đã gây nhiều ca biến chứng nặng.

Về tái nhiễm

• Có nhiều týp vi rút gây bệnh
• Mắc týp này vẫn mắc týp khác
• Lần sau có thể nặng hơn
• Không chủ quan vì đã từng mắc
• Vẫn cần phòng như bình thường

Đã mắc một lần không phải là lý do để chủ quan lần sau.

Các bệnh khác do muỗi

• Sốt rét ở một số vùng
• Viêm não Nhật Bản
• Một số bệnh do vi rút khác
• Biện pháp phòng muỗi giống nhau
• Một số có vắc xin

Cùng một bộ biện pháp phòng muỗi giúp cho cả nhóm bệnh này.

Khi cả khu phố cùng làm

• Muỗi bay được vài trăm mét
• Một nhà làm không đủ
• Cần cả khu cùng dọn
• Đất trống và công trình bỏ hoang là ổ lớn
• Phản ánh với chính quyền địa phương

Một mảnh đất bỏ hoang đọng nước có thể cung cấp muỗi cho cả khu phố.

Cách nghĩ thực tế

• Diệt lăng quăng hiệu quả hơn phun thuốc
• Muỗi truyền bệnh đốt chủ yếu ban ngày
• Giai đoạn nguy hiểm là lúc hạ sốt chứ không phải lúc sốt cao
• Không tự dùng thuốc chống viêm khi nghi sốt xuất huyết
• Đã mắc một lần vẫn có thể mắc lại và nặng hơn

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy tới cơ sở y tế khi có dấu hiệu cảnh báo.

Câu hỏi thường gặp